Οι «δύσκολοι» άνθρωποι δεν επηρεάζουν απλώς τη διάθεσή μας· όπως δείχνουν νέες επιστημονικές ενδείξεις, μπορούν να επιβαρύνουν το σώμα μας με τρόπους που δεν είχαμε μέχρι τώρα φανταστεί. Σύγχρονη έρευνα αποκαλύπτει ότι οι στρεσογόνες κοινωνικές επαφές — τα άτομα που δημιουργούν συνεχώς εντάσεις και αναστάτωση — ενδέχεται να επιταχύνουν τον ρυθμό της βιολογικής μας γήρανσης.
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο Proceedings of the National Academy of Sciences, εξετάζει τις επιπτώσεις των λεγόμενων «hasslers» («φορτικών» ανθρώπων), αυτών δηλαδή που προκαλούν μόνιμη ενόχληση και ψυχολογική πίεση. Ενώ έχει αποδειχθεί εδώ και χρόνια ότι οι θετικές, υποστηρικτικές σχέσεις συνδέονται με καλύτερη υγεία και μακροζωία, οι δυσλειτουργικές σχέσεις φαίνεται πως έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα: αυξάνουν τα επίπεδα χρόνιου στρες και επηρεάζουν επιγενετικούς δείκτες που σχετίζονται με τη γήρανση.
Πώς μας επηρεάζουν οι κοινωνικές επαφές
Η επιστημονική κοινότητα έχει δείξει ότι ένα υγιές κοινωνικό περιβάλλον λειτουργεί προστατευτικά — μειώνει τον κίνδυνο γνωστικής εξασθένησης, περιορίζει τη συνολική θνησιμότητα και επιβραδύνει ακόμη και την κυτταρική γήρανση. Όπως όμως επισημαίνει και ο Byungkyu Lee, επίκουρος καθηγητής κοινωνιολογίας στο New York University και επικεφαλής της έρευνας, «δεν είναι όλες οι σχέσεις ωφέλιμες».
Οι τοξικές ή εξαντλητικές αλληλεπιδράσεις επιβαρύνουν τον οργανισμό, ενεργοποιούν το σύστημα στρες ξανά και ξανά, και με τον καιρό αφήνουν αποτύπωμα στο ίδιο το βιολογικό μας ρολόι.
Κάποιες σχέσεις είναι «αμφίθυμες»: προσφέρουν υποστήριξη, αλλά ταυτόχρονα προκαλούν στρες. Άλλες, όπως επισημαίνει (και πιθανόν έχετε διαπιστώσει), είναι σχεδόν αποκλειστικά «πηγή» δυσκολιών. Αυτές οι επαφές λειτουργούν σαν μόνιμοι στρεσογόνοι παράγοντες, επιβαρύνοντας την καθημερινότητα και, όπως φαίνεται, και τη βιολογική μας ηλικία.
Τι έδειξε η μελέτη
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερους από 2.000 συμμετέχοντες, οι οποίοι απάντησαν στα ακόλουθα:
- Τι κοινωνικές επαφές είχαν τους τελευταίους έξι μήνες
- Πόσο συχνά κάποιο άτομο τους «ενοχλούσε», δημιουργούσε προβλήματα ή έκανε τη ζωή τους πιο δύσκολη
- Πώς αξιολογούσαν την υγεία τους συνολικά
Οι συμμετέχοντες έδωσαν επίσης δείγματα σάλιου, τα οποία αναλύθηκαν για επιγενετικές αλλαγές στο DNA, δείκτες που αποκαλύπτουν πόσο γρήγορα γερνά το σώμα σε σχέση με την πραγματική ηλικία. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες συνέκριναν τον ρυθμό γήρανσης όσων είχαν «δύσκολους» ανθρώπους στη ζωή τους με όσους δεν είχαν.
Ακόμη και ένας «δύσκολος» άνθρωπος μας επιβαρύνει
Σύμφωνα με τους ερευνητές, κάθε επιπλέον «δύσκολος» άνθρωπος στη ζωή ενός ατόμου φάνηκε να συνδέεται με αύξηση 1,5% στον ρυθμό βιολογικής γήρανσης. Με άλλα λόγια, αντί κάποιος να γερνά βιολογικά έναν χρόνο για κάθε ημερολογιακό έτος, η παρουσία ενός ακόμη φορτικού ανθρώπου σήμαινε ότι το σώμα του γερνούσε περίπου 1,015 χρόνια στο ίδιο διάστημα.
Η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή, όμως, όπως εξηγούν οι ερευνητές, τέτοιες μικρές επιταχύνσεις συσσωρεύονται με τον χρόνο και μπορεί να συμβάλουν στην πιο πρώιμη εμφάνιση χρόνιων παθήσεων. Η επίδραση φάνηκε να είναι ακόμη πιο έντονη σε όσους ανέφεραν ότι είχαν δύο ή περισσότερους «δύσκολους» ανθρώπους στο περιβάλλον τους.
Παρά τα ευρήματα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίου-αποτελέσματος. «Δεν γνωρίζουμε αν οι φορτικοί άνθρωποι προκαλούν πρώιμη γήρανση», σημειώνουν. «Αυτό που βλέπουμε είναι μια σαφής συσχέτιση ανάμεσα στην παρουσία τους και στον ρυθμό βιολογικής γήρανσης».
Ποιοι είναι οι «δύσκολοι» άνθρωποι στη ζωή μας
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι συνήθως οι «δύσκολοι» άνθρωποι προέρχονται από τον στενό οικογενειακό κύκλο. Γονείς και παιδιά εμφανίζονταν συχνότερα ως «πηγή» στρες σε σχέση με συντρόφους ή συζύγους, κάτι που, σύμφωνα με τους ειδικούς, έχει λογική εξήγηση: πρόκειται για σχέσεις βαθιά ριζωμένες, που δύσκολα επαναπροσδιορίζονται.
Στις μη οικογενειακές σχέσεις, οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι συνάδελφοι, συγκάτοικοι και —σε μικρότερο βαθμό— γείτονες ήταν πιο πιθανό να λειτουργούν ως φορτικοί άνθρωποι. Όπως σημειώνουν οι συγγραφείς της μελέτης, αυτές οι κατηγορίες ανθρώπων συχνά συνδέονται με υποχρεώσεις, καθημερινή τριβή και κοινόχρηστους χώρους, στοιχεία που αυξάνουν τις πιθανότητες σύγκρουσης και δυσφορίας.
Ο κοινός παρονομαστής σε όλες αυτές τις περιπτώσεις είναι ότι πρόκειται για σχέσεις από τις οποίες δύσκολα μπορεί κανείς να απομακρυνθεί πλήρως και αυτό ακριβώς τις καθιστά πιο επιβαρυντικές.
Πώς θα προστατευτούμε
Οι ειδικοί προτείνουν πρακτικές στρατηγικές, όπως:
- Απομάκρυνση όποτε είναι εφικτή: Αν κάποιος προσθέτει μόνο στρες και αρνητικότητα στην καθημερινότητά σας, ίσως χρειάζεται να επαναξιολογήσετε τη σχέση. Βέβαια, οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι πάντα εύκολο και ειδικά όταν πρόκειται για μέλη της οικογένειας.
- Θέστε όρια: Οι ερευνητές τονίζουν τη σημασία των ορίων. Θα μπορούσατε για παράδειγμα, να περιορίσετε τον χρόνο και την ενέργεια που επενδύετε σε τέτοιες σχέσεις.
- Φροντίστε τον εαυτό σας: Δραστηριότητες αυτοφροντίδας πριν και μετά από δύσκολες αλληλεπιδράσεις μπορούν να ανακουφίσουν από το στρες.
- Ενισχύστε τις θετικές σχέσεις: Ένα ισχυρό δίκτυο υποστηρικτικών ανθρώπων μπορεί να λειτουργήσει ως «αντίβαρο» στο στρες που προκαλούν οι «δύσκολοι» άνθρωποι.
