Τα μέλη της Επιτροπής Νομικών Θεμάτων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ενέκριναν σήμερα δέσμη προτάσεων που στοχεύουν στην ενίσχυση της διαφάνειας και στη διασφάλιση δίκαιης αμοιβής για τους δικαιούχους έργων που χρησιμοποιούνται από συστήματα παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης. Η έγκριση ήρθε με 17 ψήφους υπέρ, 3 κατά και 2 αποχές.
Η έκθεση επιχειρεί να δώσει απαντήσεις σε κρίσιμα νομικά ζητήματα που αφορούν τη σχέση της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης με το καθεστώς πνευματικών δικαιωμάτων. Στο επίκεντρο των προτάσεων βρίσκονται η διαφάνεια, η συναίνεση και η δίκαιη αμοιβή των δημιουργών και των δικαιούχων, ιδίως όταν τα προστατευόμενα έργα τους αξιοποιούνται για τη δημιουργία, τη διάδοση και τη διανομή περιεχομένου μέσω συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Η έκθεση αναμένεται να τεθεί προς ψήφιση στην ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Μάρτιο.
Αμοιβή για τη χρήση προστατευόμενων έργων
Στο κείμενο τονίζεται ότι το ευρωπαϊκό δίκαιο πνευματικής ιδιοκτησίας θα πρέπει να εφαρμόζεται σε όλα τα συστήματα παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης που κυκλοφορούν στην αγορά της ΕΕ, ανεξάρτητα από το πού πραγματοποιείται η εκπαίδευσή τους.
Καθώς η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε προστατευόμενο περιεχόμενο, οι ευρωβουλευτές ζητούν πλήρη διαφάνεια ως προς τη χρήση του. Προτείνουν τη δημοσιοποίηση καταλόγων των έργων που αξιοποιούνται, καθώς και αναλυτικών στοιχείων για τις πρακτικές συλλογής δεδομένων από παρόχους και χρήστες συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Τυχόν μη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις διαφάνειας θα μπορούσε να θεωρηθεί παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων, με αντίστοιχες νομικές συνέπειες για τους παρόχους.
Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη δίκαιης αμοιβής για τη χρήση προστατευόμενου περιεχομένου, ώστε ο ευρωπαϊκός δημιουργικός και πολιτιστικός τομέας να μπορέσει να προσαρμοστεί και να αναπτυχθεί στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Οι ευρωβουλευτές καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει εάν η αμοιβή αυτή θα μπορούσε να ισχύσει και αναδρομικά, ενώ απορρίπτουν το ενδεχόμενο μιας καθολικής άδειας που θα επέτρεπε την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης με μία ενιαία κατ’ αποκοπή πληρωμή.
Προστασία της ενημέρωσης και των ατομικών δικαιωμάτων
Η έκθεση επισημαίνει ότι ο πλουραλισμός των μέσων ενημέρωσης απειλείται από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που συγκεντρώνουν και αναπαράγουν ειδήσεις επιλεκτικά, αποσπώντας επισκεψιμότητα και διαφημιστικά έσοδα από τα μέσα. Για τον λόγο αυτό, οι ευρωβουλευτές καλούν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να αναλάβουν δράση.
Τονίζεται ότι ο τομέας της ενημέρωσης πρέπει να έχει πλήρη έλεγχο στη χρήση του περιεχομένου του για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να αρνηθεί μια τέτοια χρήση. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η ανάγκη δίκαιης αμοιβής για εκδότες και δημοσιογραφικούς οργανισμούς.
Οι ευρωβουλευτές διευκρινίζουν ότι περιεχόμενο που παράγεται εξ ολοκλήρου από τεχνητή νοημοσύνη δεν θα πρέπει να προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Επιπλέον, ζητούν τη λήψη μέτρων για την προστασία των πολιτών από τη διάδοση παραποιημένου ή παραγόμενου από τεχνητή νοημοσύνη περιεχομένου, καθώς και την υποχρέωση των παρόχων ψηφιακών υπηρεσιών να παρεμβαίνουν σε περιπτώσεις παράνομων χρήσεων.
Δικαίωμα άρνησης και νέες άδειες χρήσης
Τέλος, προτείνεται η θέσπιση νέων κανόνων αδειοδότησης για τη χρήση προστατευόμενου περιεχομένου από συστήματα παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης. Οι ευρωβουλευτές καλούν την Επιτροπή να διευκολύνει τη δημιουργία εθελοντικών συλλογικών συμφωνιών αδειοδότησης ανά τομέα, οι οποίες θα είναι προσβάσιμες τόσο σε μεμονωμένους δημιουργούς όσο και σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Παράλληλα, προτείνεται η διερεύνηση τεχνικών εργαλείων που θα επιτρέπουν στους δικαιούχους να αποκλείουν τη χρήση των έργων τους από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης γενικού σκοπού.
Μετά την ψηφοφορία, ο εισηγητής της έκθεσης Άξελ Φος (ΕΛΚ, Γερμανία) δήλωσε:
«Η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να λειτουργεί εκτός του κράτους δικαίου. Εάν έργα που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, οι δημιουργοί δικαιούνται διαφάνεια, νομική ασφάλεια και δίκαιη αποζημίωση. Η καινοτομία δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος της πνευματικής ιδιοκτησίας. Τα δύο μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν. Σαφείς και εφαρμόσιμοι κανόνες είναι το κλειδί για τη διασφάλιση της τεχνολογικής κυριαρχίας της Ευρώπης. Στόχος μας είναι να ενισχύσουμε την καινοτομία, προστατεύοντας ταυτόχρονα τις θεμελιώδεις αρχές της πνευματικής ιδιοκτησίας».
